Wetenschappers slaan alarm: oeroude dodelijke bacterie wordt snel immuun voor antibiotica
Tyfeuze koorts, veroorzaakt door de bacterie Salmonella enterica serovar Typhi (S. Typhi), is al eeuwen bekend. In veel ontwikkelde landen wordt het probleem kleiner gezien, maar wereldwijd blijft de ziekte een grote zorg. De belangrijkste reden: de bacterie ontwikkelt steeds meer medicijnresistentie, waardoor het aantal effectieve behandelingen snel krimpt. Recent onderzoek, gepubliceerd in The Lancet Microbe in 2022, legt de vinger op die zere plek door de toenemende resistentie tegen beschikbare antibiotica te benadrukken.
Medicijnresistentie: wat er aan de hand is
S. Typhi heeft zich in de loop der jaren aangepast en veel resistentiemechanismen ontwikkeld. De zogenaamde extensief medicijn-resistente (XDR) stammen zijn resistent tegen klassieke antibiotica zoals ampicilline en chloramfenicol, én tegen modernere middelen zoals fluoroquinolonen en derde-generatie cefalosporinen. Op dit moment is het enige effectieve orale antibioticum de macrolide azithromycine. Maar er duiken mutaties op die resistentie tegen azithromycine bevorderen, wat de behandelopties flink onder druk zet. De studie uit 2022 waarschuwt dat deze ontwikkeling de effectiviteit van alle orale antimicrobiële middelen voor tyfusbehandeling in gevaar kan brengen.
Die resistente mutaties verspreiden zich wel, maar ze zijn nog niet ingebed in de XDR S. Typhi-stammen. Dat betekent dat er nog tijd is om bij te sturen, als er snel gehandeld wordt. Jason Andrews, infectieziektenonderzoeker aan Stanford University, zegt het zo: “De snelheid waarmee hoogresistente stammen van S. Typhi de afgelopen jaren zijn verschenen en zich hebben verspreid is een echte reden tot bezorgdheid”.
Waar het vandaan komt en hoe het zich verspreidt
Historisch gezien is Zuid-Azië de belangrijkste plek voor het ontstaan en de verspreiding van tyfus, met landen als Nepal, Bangladesh, Pakistan en India als grootste bronnen. Tussen 2014 en 2019 zijn er in totaal 3.489 genoomsequenties van S. Typhi uit deze landen geanalyseerd. De internationale verspreiding is flink: sinds 1990 zijn bijna 200 gevallen van internationale export gedocumenteerd, met nieuwe bestemmingen in Zuidoost-Azië, Oost- en Zuidelijk Afrika, en ook in de Verenigde Staten, Canada, en het Verenigd Koninkrijk.
De eerste veelbesproken XDR-tyfusstam werd in 2016 in Pakistan geïdentificeerd. In 2019 was die specifieke stam daar al dominant. Ook opvallend: meer dan 85% van de gevallen in de vroege jaren 2000 waren resistent tegen quinolonen in landen als Bangladesh, India en Singapore.
Vaccins en preventiemaatregelen
Om tyfeuze koorts aan te pakken is er een duidelijke nood aan sterke preventiemaatregelen. Tyfusconjugaatvaccins bieden een manier om toekomstige uitbraken te beheersen. In april 2025 heeft de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) vier van dergelijke vaccins voorgekwalificeerd. Pakistan was het eerste land dat routinematige tyfusvaccinaties invoerde, gevolgd door een klein aantal andere landen.
Een studie uit 2021 in India liet zien dat het vaccineren van kinderen in stedelijke gebieden het aantal tyfusgevallen en sterfgevallen met 36% kon verminderen. Wereldwijde aanbevelingen wijzen erop dat landen hun immunisatieprogramma’s moeten uitbreiden en nieuwe antibiotica moeten onderzoeken, omdat de opkomst van azithromycine-resistentie toekomstige behandelingsmogelijkheden kan ondermijnen.
Zoals de auteurs van de recente studie stellen: “De recente opkomst van XDR- en azithromycine-resistente S. Typhi creëert een grotere urgentie voor het snel uitbreiden van preventiemaatregelen, inclusief het gebruik van tyfusconjugaatvaccins.”
De opkomst van medicijnresistente tyfeuze koortsstammen vormt een serieuze bedreiging voor de wereldgezondheid. Nationale en internationale inspanningen zijn nodig om effectieve behandelingen te behouden en de verspreiding van de ziekte tegen te gaan. Terwijl S. Typhi zich aanpast, moet ons antwoord sneller zijn en gericht op preventie en durf in onderzoek.