Satellieten leggen 200 meter hoge megatsunami vast die negen dagen lang de aarde doet beven
Op 16 september 2023 registreerden onderzoekers wereldwijd een mysterieus seismisch signaal: een ritmische trilling die elke 92 seconden terugkwam en bijna twee weken aanhield. Het ongebruikelijke patroon, hoorbaar op stations van Alaska tot Australië, bleef voor mensen op de grond onmerkbaar. De bron bleek Dickson Fjord te zijn, een smalle fjord in Oost-Groenland.
Hoe het mysterie werd opgelost
In eerste instantie leek het signaal op een reeks aardbevingen, maar breuklijnen geven meestal niet zo’n precieze herhaling. Uiteindelijk werd ontdekt dat meer dan 19,1 miljoen m³ rots en ijs losraakte en in de fjord stortte. Die enorme massa (ongeveer gelijk aan 10.000 Olympische zwembaden) veroorzaakte een mega-tsunami met een golf van maar liefst 198 meter hoog. De golf bracht materiële schade toe, onder andere op Ella Island, waar de schade ongeveer €184.000 bedroeg.
Wat er gebeurde en hoe het zich verspreidde
De tsunami strekte zich uit over een corridor van 3,22 km. Het water begon te slingeren en vormde een seiche (een langdurige slingerbeweging van water) die het golfniveau herhaaldelijk van wand naar wand beukte. Die ritmische diepteveranderingen bereikten tot 9,1 meter. Wetenschappers omschreven de beweging als een “giant piston” op de zeebodem. De seiche was zo sterk dat seismische stations wereldwijd het signaal oppikten, iets wat nog niet eerder gezien was en dat om verder onderzoek vraagt.
Wat wetenschap en technologie kunnen betekenen
Nieuwe technologieën openen kansen om dit soort verschijnselen beter te volgen. De SWOT-missie, gelanceerd in december 2022, kan een baan van 48,3 km breed in hoge resolutie scannen, veel meer dan traditionele radaraltimeters. Professor Thomas Adcock van de University of Oxford wees erop dat zulke satellietdata helpen om onopgemerkte gebeurtenissen zichtbaar te maken. Zulke waarnemingen kunnen ook helpen bij het verbeteren van waarschuwingssystemen voor schepen, vooral rond druk bevaren Arctische routes.
Alice Gabriel van de Scripps Institution of Oceanography van UC San Diego noemde het een enorme uitdaging om een nauwkeurige simulatie te maken van de langdurige, “sloshende” tsunami, en benadrukte dat de vele geofysische observaties wereldwijd samen een volledig beeld van de gebeurtenis gaven. Een grondige analyse van seismische archieven kan ons nog meer onverwachte natuurrampen laten zien.
Klimaatverandering en wat de wetenschap daarover zegt
Klimaatverandering speelt een belangrijke rol in het veranderen van normale patronen op aarde. Het gletsjerijs dat voorheen hellingen bij fjorden stabiliseerde, is afgenomen door stijgende temperaturen in lucht en zee. Dat vergroot de kans op vergelijkbare instortingen. Alice Gabriel wees erop dat klimaatverandering niet alleen risico’s vergroot, maar ook de aard van natuurlijke gebeurtenissen verandert.
Met het oog op toekomstige veiligheid is er volgens onderzoekers behoefte aan innovatieve en nauwkeurige waarschuwingssystemen die tijdig en betrouwbaar kunnen waarschuwen, zoals Thomas Monahan van de University of Oxford aangaf. De combinatie van seismische data en live-satellietbeelden kan helpen bij het voorspellen van catastrofes en zo de veiligheid van mensen verbeteren in afgelegen, kwetsbare gebieden zoals de Arctische regio.
Deze gebeurtenis laat zien hoe belangrijk het is om ook naar de stilste hoeken van onze planeet te luisteren. Terwijl de wetenschap zich verder ontwikkelt, worden we uitgedaagd om beter te anticiperen op en te reageren op de verrassende dynamiek van de aarde.